آشنایی با انواع قرارداد کار

قرارداد کار، سندی است که رابطه بین کارگر و کارفرما را تنظیم می‌کند. این سند، حقوق و وظایف هر دو طرف را مشخص کرده و از بروز اختلافات احتمالی جلوگیری می‌کند. در قانون کار، انواع مختلفی از قرارداد کار تعریف شده است که هر کدام برای شرایط خاصی مناسب هستند.

آشنایی با این انواع، برای هر فردی که قصد ورود به بازار کار را دارد، ضروری است. در این مقاله، به بررسی انواع قرارداد کار بر اساس نوع خدمت، تنوع استخدام در ایران و نوع کارفرما (دولتی و خصوصی) می‌پردازیم. با مطالعه این مقاله، می‌توانید اطلاعات کاملی در مورد انواع قرارداد کار کسب کرده و بهترین گزینه را برای خود انتخاب کنید. مشاوران صبا مشاور، شما را دعوت می‌کنند تا با مطالعه ادامه این مقاله، اطلاعات جامعی در زمینه انواع قرارداد کاری کسب نمایید.

 تعریف قرارداد در قانون کار

 قرارداد کار، توافقی قانونی بین کارگر و کارفرما است که به‌موجب آن، کارگر متعهد می‌شود در ازای دریافت مزد، کاری را برای کارفرما انجام دهد. این قرارداد، حقوق و وظایف هر دو طرف را مشخص می‌کند و چارچوبی برای رابطه کاری آن‌ها ایجاد می‌کند. در واقع، قرارداد کار، یک سند رسمی است که به کارگر و کارفرما اطمینان می‌دهد که حقوق آن‌ها در طول دوره کاری حفظ خواهد شد.

 قانون کار، به‌عنوان یک قانون حمایتی، حداقل حقوق و مزایای کارگران را تعیین می‌کند. قرارداد کار، نمی‌تواند شرایطی را تعیین کند که کمتر از این حداقل‌ها باشد. به‌عبارت‌دیگر، قرارداد کار، باید مطابق با قوانین و مقررات کار باشد و نمی‌تواند حقوق کارگران را نقض کند. این موضوع، به‌منظور حمایت از کارگران در برابر سوءاستفاده‌های احتمالی توسط کارفرمایان در قانون کار گنجانده شده است.

 فرض کنید خانم “سارا محمدی” به‌عنوان یک طراح گرافیک با شرکت “طراحان ایرانی” توافق می‌کند که به مدت شش ماه، در ازای دریافت حقوق ماهانه مشخص، طرح‌های تبلیغاتی را برای شرکت طراحی کند. در این قرارداد، وظایف خانم محمدی شامل طراحی لوگو، طراحی بنر، طراحی کارت ویزیت و سایر طرح‌های گرافیکی مورد نیاز شرکت ذکر می‌شود.

همچنین، حقوق و مزایای خانم محمدی شامل حقوق پایه، بیمه و پاداش‌های احتمالی نیز در قرارداد مشخص می‌شود. این قرارداد، یک سند رسمی است که حقوق و وظایف هر دو طرف را مشخص کرده و در صورت بروز هرگونه اختلاف، به‌عنوان مرجع قانونی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 انواع قرارداد بر اساس نوع خدمت

 قراردادهای کار بر اساس نوع خدمت، به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که هر کدام، شرایط خاصی را برای ارائه خدمات توسط کارگر تعیین می‌کنند. این دسته‌بندی، به کارفرمایان و کارگران کمک می‌کند تا بهترین نوع قرارداد را باتوجه‌به نیازها و شرایط خود انتخاب کنند. در این بخش، به بررسی چهار نوع رایج قرارداد کار بر اساس نوع خدمت می‌پردازیم. هر کدام از این قراردادها، ویژگی‌ها و شرایط خاص خود را دارند که در ادامه به‌تفصیل آن‌ها را معرفی می‌کنیم:

​قرارداد کار تمام‌وقت​

قرارداد کار تمام‌وقت، رایج‌ترین نوع قرارداد کار است که در آن، کارگر متعهد می‌شود در ساعات کاری مشخصی در طول هفته، به طور تمام‌وقت برای کارفرما کار کند. این نوع قرارداد، معمولاً برای مشاغل دائمی و بلندمدت مناسب است و حقوق و مزایای کاملی را برای کارگر فراهم می‌کند.

در قرارداد کار تمام‌وقت، ساعات کاری معمولاً مطابق با قانون کار تعیین می‌شود و کارگر از حقوق و مزایایی مانند بیمه، مرخصی استحقاقی و پاداش‌های سالیانه بهره‌مند می‌شود. این نوع قرارداد، امنیت شغلی بیشتری را برای کارگر فراهم می‌کند و به او امکان می‌دهد تا به طور کامل در شغل خود متمرکز شود.

​قرارداد کار پاره‌وقت​

قرارداد کار پاره‌وقت، نوعی قرارداد کار است که در آن، کارگر متعهد می‌شود در ساعات کاری کمتر از ساعات کاری تمام‌وقت، برای کارفرما کار کند. این نوع قرارداد، برای افرادی که به دنبال انعطاف‌پذیری در ساعات کاری خود هستند، مانند دانشجویان، مادران و افرادی که به دنبال شغل دوم هستند، مناسب است.

در قرارداد کار پاره‌وقت، حقوق و مزایا معمولاً به نسبت ساعات کاری محاسبه می‌شود و کارگر ممکن است از برخی از مزایای کامل قرارداد کار تمام‌وقت بهره‌مند نشود. با این حال، این نوع قرارداد، فرصتی را برای افرادی که به دنبال تعادل بین کار و زندگی شخصی خود هستند، فراهم می‌کند.

​قرارداد کار معین (پروژه‌ای)​

قرارداد کار معین یا پروژه‌ای، نوعی قرارداد کار است که برای انجام یک پروژه یا کار مشخص و با مدت زمان معین منعقد می‌شود. این نوع قرارداد، برای مشاغل موقت و پروژه‌های خاص مناسب است و پس از اتمام پروژه، به پایان می‌رسد.

در قرارداد کار معین، حقوق و مزایا معمولاً بر اساس توافق بین کارگر و کارفرما تعیین می‌شود و ممکن است شامل پاداش‌های پایان پروژه نیز باشد. این نوع قرارداد، فرصتی را برای افرادی که به دنبال کسب تجربه در پروژه‌های مختلف هستند، فراهم می‌کند.

​قرارداد کار مشاوره‌ای​

قرارداد کار مشاوره‌ای، نوعی قرارداد کار است که در آن، فرد متخصص و باتجربه، خدمات مشاوره‌ای خود را به یک شرکت یا سازمان ارائه می‌دهد. این نوع قرارداد، برای افرادی که به دنبال ارائه خدمات تخصصی هستند، مناسب است.

در قرارداد کار مشاوره‌ای، حقوق و مزایا معمولاً بر اساس توافق بین مشاور و کارفرما تعیین می‌شود و ممکن است شامل هزینه‌های جانبی نیز باشد. این نوع قرارداد، فرصتی را برای افراد متخصص فراهم می‌کند تا از دانش و تجربه خود به طور مستقل استفاده کنند.

 انواع قرارداد کاری باتوجه‌به تنوع استخدام در ایران

 بازار کار ایران، تنوع زیادی در نوع استخدام دارد و به همین دلیل، انواع مختلفی از قراردادهای کاری در کشور رواج دارد. این تنوع، به کارفرمایان و کارگران امکان می‌دهد تا باتوجه‌به شرایط و نیازهای خود، بهترین نوع قرارداد را انتخاب کنند.

در این بخش، به بررسی چهار نوع رایج قرارداد کاری در ایران که شامل قرارداد کار دائم، قرارداد کار موقت، قرارداد کار آزمایشی و قرارداد کار فصلی است می‌پردازیم. هر کدام از این قراردادها، ویژگی‌ها و شرایط خاص خود را دارند که در ادامه آن‌ها را توضیح می‌دهیم:

​  قرارداد کار دائم

 قرارداد کار دائم، نوعی قرارداد کار است که برای مدت‌زمان نامحدود منعقد می‌شود. همان‌طور که گفتیم این نوع از قراردادهای دائم و تمام‌وقت سبب ایجاد امنیت شغلی برای کارگران می‌شود و معمولاً برای مشاغل دائمی و بلندمدت مناسب است. در قرارداد کار دائم نیز معمولاً کارگر از حقوق و مزایایی مانند بیمه، مرخصی استحقاقی، پاداش‌های سالیانه و سنوات خدمت برخوردار است. این نوع قراردادها به دلایلی که گفتیم از محبوب‌ترین قراردادها محسوب می‌شوند.

قرارداد کار موقت

 قرارداد کار موقت، نوعی قرارداد کار است که برای مدت‌زمان معین و مشخص منعقد می‌شود. این نوع قرارداد، برای مشاغل موقت و پروژه‌های خاص مناسب است و پس از اتمام مدت‌زمان قرارداد، به پایان می‌رسد. در قرارداد کار موقت، حقوق و مزایا معمولاً بر اساس توافق بین کارگر و کارفرما تعیین می‌شود و ممکن است شامل پاداش‌های پایان پروژه نیز باشد.

این نوع قرارداد، فرصتی را برای افرادی که به دنبال کسب تجربه در پروژه‌های مختلف هستند، فراهم می‌کند. برای مثال فرض کنید یک شرکت ساختمانی برای ساخت یک پروژه عمرانی، به تعدادی کارگر ساختمانی نیاز دارد. این شرکت می‌تواند با این کارگران، قرارداد کار موقت برای مدت‌زمان مشخصی (مثلاً یک سال) منعقد کند.

قرارداد کار آزمایشی

 قرارداد کار آزمایشی، نوعی قرارداد کار است که برای مدت‌زمان محدود و به‌منظور ارزیابی عملکرد کارگر منعقد می‌شود. این نوع قرارداد، به کارفرما و کارگر امکان می‌دهد تا با شرایط کاری و توانایی‌های یکدیگر آشنا شوند. در قرارداد کار آزمایشی، حقوق و مزایا معمولاً مشابه قرارداد کار موقت است و پس از اتمام دوره آزمایشی، کارفرما می‌تواند باتوجه‌به عملکرد کارگر، قرارداد را به قرارداد کار دائم یا موقت تبدیل کند.

در صورت عدم رضایت هر یک از طرفین، قرارداد در پایان دوره آزمایشی به پایان می‌رسد. برای مثال یک شرکت نرم‌افزاری، یک برنامه‌نویس جدید را استخدام می‌کند. این شرکت می‌تواند با این برنامه‌نویس، قرارداد کار آزمایشی برای مدت‌زمان مشخصی (مثلاً سه ماه) منعقد کند تا عملکرد او را در این مدت ارزیابی کند.

قرارداد کار فصلی

 قرارداد کار فصلی، نوعی قرارداد کار است که برای انجام کارهایی که در فصول خاصی از سال انجام می‌شوند، منعقد می‌شود. این نوع قرارداد، برای مشاغل کشاورزی، گردشگری و سایر مشاغل فصلی مناسب است. در قرارداد کار فصلی، مدت‌زمان قرارداد معمولاً بر اساس فصل کاری تعیین می‌شود و پس از اتمام فصل کاری، قرارداد به پایان می‌رسد.

حقوق و مزایا نیز بر اساس توافق بین کارگر و کارفرما تعیین می‌شود. برای مثال این مورد باید گفت فرض کنید یک باغدار، در فصل برداشت محصول، به تعدادی کارگر برای چیدن میوه‌ها نیاز دارد. این باغدار می‌تواند با این کارگران، قرارداد کار فصلی برای مدت‌زمان مشخصی (مثلاً دو ماه) ببندد.

​انواع قرارداد کاری دولتی​

قراردادهای کاری دولتی، قراردادهایی هستند که بین کارمندان و سازمان‌های دولتی منعقد می‌شوند. این قراردادها، تابع قوانین و مقررات خاصی هستند که در قانون مدیریت خدمات کشوری و سایر قوانین مربوطه تعیین شده‌اند. قراردادهای کاری دولتی، معمولاً امنیت شغلی بالایی را برای کارمندان فراهم می‌کنند و از حقوق و مزایای کاملی برخوردار هستند.

انواع مختلفی از قراردادهای کاری دولتی وجود دارد که هر کدام، شرایط و ویژگی‌های خاص خود را دارند. در این بخش، به بررسی سه نوع رایج قرارداد کاری دولتی می‌پردازیم. قرارداد استخدام پیمانی، قرارداد کار معین و قرارداد کار موقت از انواع این قراردادهای کاری دولتی هستند که هر کدام ویژگی‌ها و شرایط خاص خود را دارند:

​  قرارداد استخدام پیمانی

 قرارداد استخدام پیمانی، نوعی قرارداد کاری دولتی است که برای مدت‌زمان مشخص و معین منعقد می‌شود. این نوع قرارداد، برای مشاغل تخصصی و پروژه‌های خاص در سازمان‌های دولتی مناسب است. در قرارداد استخدام پیمانی، کارمند متعهد می‌شود که در ازای دریافت حقوق و مزایا، وظایف مشخصی را در مدت‌زمان معین انجام دهد.

این نوع قرارداد، معمولاً قابل‌تمدید است و در صورت رضایت طرفین، می‌تواند برای مدت‌زمان بیشتری ادامه یابد. در قرارداد استخدام پیمانی، حقوق و مزایا معمولاً بر اساس قوانین و مقررات دولتی تعیین می‌شود و کارمند از مزایایی مانند بیمه، مرخصی استحقاقی و پاداش‌های سالیانه بهره‌مند می‌شود. این نوع قرارداد، فرصتی را برای افراد متخصص فراهم می‌کند تا در پروژه‌های دولتی مشارکت کنند و تجربه کسب کنند.

قرارداد کار معین

 قرارداد کار معین، نوعی قرارداد کاری دولتی است که برای انجام یک کار مشخص و معین منعقد می‌شود. این نوع قرارداد، برای پروژه‌های خاص و موقت در سازمان‌های دولتی مناسب است. در قرارداد کار معین، کارمند متعهد می‌شود که در ازای دریافت حقوق و مزایا، کار مشخصی را در مدت‌زمان معین انجام دهد.

این نوع قرارداد، پس از اتمام کار معین، به پایان می‌رسد. در قرارداد کار معین، حقوق و مزایا معمولاً بر اساس قوانین و مقررات دولتی تعیین می‌شود و کارمند از مزایایی مانند بیمه و مرخصی استحقاقی بهره‌مند می‌شود. این نوع قرارداد، فرصتی را برای افراد متخصص فراهم می‌کند تا در پروژه‌های دولتی مشارکت کنند و تجربه کسب کنند.

قرارداد کار موقت

 قرارداد کار موقت، نوعی قرارداد کاری دولتی است که برای مدت‌زمان محدود و مشخص منعقد می‌شود. این نوع قرارداد، برای مشاغل موقت و فصلی در سازمان‌های دولتی مناسب است. در قرارداد کار موقت، کارمند متعهد می‌شود که در ازای دریافت حقوق و مزایا، وظایف مشخصی را در مدت‌زمان محدود انجام دهد. این نوع قرارداد، پس از اتمام مدت‌زمان قرارداد، به پایان می‌رسد.

در قرارداد کار موقت دولتی نیز مانند سایر قراردادهای کاری موقت، حقوق و مزایای کارمند و کارگر معمولاً بر اساس قوانین و مقررات دولتی تعیین می‌شود و کارمند از مزایایی مانند بیمه و مرخصی استحقاقی همچنان بهره‌مند خواهد شد.

​قرارداد کار شرکت‌های خصوصی​

قراردادهای کار در شرکت‌های خصوصی، توافق‌نامه‌هایی هستند که بین کارمندان و کارفرمایان در بخش خصوصی منعقد می‌شوند. این قراردادها، بر اساس قانون کار جمهوری اسلامی ایران و با رعایت آزادی اراده طرفین تنظیم می‌شوند.

انواع مختلفی از قراردادهای کاری در شرکت‌های خصوصی وجود دارد که هر کدام از این قراردادها نیز، شرایط و ویژگی‌های خاص خود را دارند. در این بخش، به بررسی سه نوع رایج قرارداد کاری در شرکت‌های خصوصی که شامل قرارداد کار دائم، قرارداد کار موقت و قرارداد کار پروژه‌ای است می‌پردازیم و ویژگی‌ها و شرایط خاص هر کدام را معرفی می‌کنیم:

​  قرارداد کار دائم

 قرارداد کار دائم شرکت خصوصی نیز نوعی قرارداد کاری است که در شرکت‌های خصوصی برای مدت‌زمان نامحدود بسته می‌شود. این نوع قرارداد هم امنیت شغلی خوبی برای کارمندان ایجاد می‌کند و معمولاً برای مشاغل دائمی و بلندمدت مناسب است. در این قراردادها همچنان کارمند حقوق و مزایا خواهد داشت و از بیمه و مرخصی و پاداش متناسب با نوع قرارداد بهره‌مند می‌شود.

قرارداد کار موقت

 قرارداد کار موقت، نوعی قرارداد کاری در شرکت‌های خصوصی است که برای مدت‌زمان معین و مشخص منعقد می‌شود. قرارداد موقت یک شرکت خصوصی معمولاً برای مشاغلی که ماهیت موقتی دارند و پروژه‌های کوتاه‌مدت مناسب است و پس از اتمام مدت‌زمان قرارداد، طبیعتاً به پایان می‌رسد.

در قرارداد کار موقت شرکت‌های خصوصی نیز حقوق و مزایا بر اساس توافقی که بین کارمند و کارفرما انجام می‌شود تعیین شده و شامل مزایا و پاداش‌های پایان پروژه خواهد بود.

قرارداد کار پروژه‌ای

 همان‌طور که اشاره کردیم قرارداد کار پروژه‌ای، نوعی قرارداد کاری در شرکت‌های خصوصی است که برای انجام یک پروژه یا کار مشخص و معین منعقد می‌شود. این نوع قراردادهای پروژه‌ای مناسب برای انجام کارهای خاص و موقت است که در شرکت‌های خصوصی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

معمولاً در قرارداد کار پروژه‌ای، کارمند متعهد می‌شود که در ازای دریافت حقوق و مزایا، کار مشخصی را در مدت‌زمان معین انجام دهد.

​انواع قرارداد کاری خصوصی​

​ قراردادهای کاری خصوصی، قراردادهایی هستند که بین کارمندان و کارفرمایان در بخش خصوصی منعقد می‌شوند. این قراردادها، تابع قانون کار جمهوری اسلامی ایران و سایر قوانین و مقررات مربوطه هستند. قراردادهای کاری خصوصی، می‌توانند بر اساس توافق طرفین، شرایط و ویژگی‌های مختلفی داشته باشند.

انواع مختلفی از قراردادهای کاری خصوصی وجود دارد که هر کدام، برای شرایط و نیازهای خاصی مناسب هستند. در این بخش، به بررسی چهار نوع رایج قرارداد کاری خصوصی که شامل قرارداد کار تمام‌وقت، قرارداد کار پاره‌وقت، قرارداد کار پروژه‌ای و قرارداد کار مشاوره‌ای است خواهیم پرداخت و ویژگی‌ها و شرایط هر کدام را توضیح خواهیم داد:

 قرارداد کار تمام‌وقت

 قرارداد کار تمام‌وقت نیز مانند سایر قراردادهای تمام‌وقت و دائمی، نوعی قرارداد کاری است که ماهیت خصوصی دارد و در آن، کارمند متعهد می‌شود در ساعات کاری مشخصی در طول هفته، به طور تمام‌وقت برای کارفرما کار کند. این نوع قرارداد، نیز معمولاً برای مشاغل همیشگی و بلندمدت مورد استفاده قرار می‌گیرد و دارای حقوق و مزایای مختص خود است. در قرارداد کار تمام‌وقت، ساعات کاری معمولاً مطابق با قانون کار تعیین می‌شود.

 قرارداد کار پاره‌وقت

 قرارداد کار پاره‌وقت، نوعی قرارداد کاری خصوصی است که در آن، کارمند متعهد می‌شود در ساعات کاری کمتر از ساعات کاری تمام‌وقت، برای کارفرما کار کند. تمامی شرایط این قرارداد مانند سایر قراردادهای کاری پاره‌وقت است و برای افرادی که به هر دلیل ساعات کاری مشخصی ندارند مناسب است. حقوق و مزایای این قراردادها هم به نسبت ساعات کاری محاسبه می‌شود.

 قرارداد کار پروژه‌ای

 قرارداد کار پروژه‌ای شرکت خصوصی نیز نوعی از انواع قراردادهای کاری است که تا زمان انجام یک پروژه معتبر است. این نوع قرارداد، برای پروژه‌های خاص و موقت در شرکت‌های خصوصی مناسب است. در قرارداد کار پروژه‌ای، کارمند متعهد می‌شود که در ازای دریافت حقوق و مزایا، کار مشخصی را در مدت‌زمان معین انجام دهد.

 قرارداد کار مشاوره‌ای

 قرارداد کار مشاوره‌ای در شرکت خصوصی معمولاً برای افرادی که به دنبال ارائه خدمات تخصصی و مشاوره‌ای هستند مناسب است. همان‌طور که اشاره کردیم، در قرارداد کار مشاوره‌ای، حقوق و مزایا معمولاً بر اساس توافق بین مشاور و کارفرما تعیین می‌شود و در صورت لزوم شامل هزینه‌های جانبی نیز خواهد بود.

 جمع‌بندی

 در این مقاله سعی کردیم آشنایی کاملی با انواع قرارداد کار برای شما عزیزان ایجاد کنیم و به شما کمک کنیم تا بهترین گزینه را باتوجه‌به شرایط خود انتخاب کنید. همان‌طور که مشاهده کردید، انواع مختلفی از قراردادهای کاری وجود دارد که هر کدام، ویژگی‌ها و شرایط خاص خود را دارند. انتخاب نوع مناسب قرارداد کار، می‌تواند تأثیر بسزایی در امنیت شغلی، حقوق و مزایا و رضایت شغلی شما داشته باشد.

اگر هنوز سؤالی در مورد انواع قرارداد کار دارید یا نیاز به مشاوره تخصصی در این زمینه دارید، می‌توانید با کارشناسان مجرب صبا مشاور تماس بگیرید. ما با ارائه مشاوره‌های تخصصی و کاربردی، به شما کمک می‌کنیم تا بهترین تصمیم را برای آینده شغلی خود بگیرید. همچنین، می‌توانید با مراجعه به وب‌سایت صبا مشاور، از سایر مقالات و مطالب آموزشی ما در زمینه حقوق کار و روابط کار بهره‌مند شوید.