دادنامه 1978 هیات عمومی دیوان عدالت ادری درخصوص ابطال دستورالعمل شماره ۲۴۲۰۲/۹۷/۱۹۴-۱۳۹۷/۱۰/۰۹ مدیر کل درمان استان تهران سازمان تأمین اجتماعی درخصوص عدم محاسبه دوران خدمت سربازی به عنوان سابقه
شماره دادنامه : ۱۹۷۸
تاريخ دادنامه : ۱۳۹۹/۱۲/۵
شماره پرونده: ۹۸۰۲۶۷۶
مرجع رسيدگي: هيأت عمومي ديوان عدالت اداري
موضوع شكايت و خواسته: ابطال دستورالعمل شماره ۲۴۲۰۲؍۹۷؍۱۹۴-۹؍۱۰؍۱۳۹۷ مدير كل درمان استان تهران سازمان تأمين اجتماعي درخصوص عدم محاسبه دوران خدمت سربازي به عنوان سابقه مشاغل سخت و زيان آور
گردش كار: ۱- شاكي به موجب دادخواستي ابطال دستورالعمل شماره ۲۴۲۰۲؍۹۷؍۱۹۴-۹؍۱۰؍۱۳۹۷ مدير كل درمان استان تهران سازمان تأمين اجتماعي درخصوص عدم محاسبه دوران خدمت سربازي به عنوان سابقه مشاغل سخت و زيان آور را خواستار شده و در جهت تبيين خواسته اعلام كرده است كه:
” با سلام احتراماً مستحضر مي دارد: اينجانب از تاريخ ۲؍۲؍۱۳۷۶ الي ۲؍۱۰؍۱۳۷۷ بدون در نظر گرفتن دوره آموزش خدمت سربازي (به مدت ۲۰ ماه) به عنوان پرستار وظيفه در بيمارستان امام سجاد (ع) ناجا خدمت كرده ام و پس از آن نيز از تاريخ ۱۹؍۳؍۱۳۷۶ تا به امروز در بيمارستان فياض بخش تهران مشغول به خدمت و كار هستم. جمع اين ايام بيش از ۲۰ سال مي باشد. بر همين مبنا و بر اساس مصوبه شماره ۱۰۱۴۱۴؍ت؍۵۱۲۳۱-۱۷؍۸؍۱۳۹۵ هيأت وزيران كـه دلالت بر تعيين مشاغل سخت و زيان آور و درجـه آنها در بيمارستانها و مراكز بهداشتي و درماني مشمول قانون نحوه بازنشستگي جانبازان انقلاب اسلامي و جنگ تحميلي و معلولين عـادي و شاغلين مشاغـل سخت و زيان آور مصوب ۶۷ و تبصره ۳ ماده واحده مذكور از بيمارستان و سازمان تأمين اجتماعي درخواست صدور حكم بازنشستگي پيش از موعد با لحاظ ۲۰ سال سابقه مشاغل سخت و زيان آور نمودم كه درخواست اينجانب مورد اجابت مسؤولين و رؤساي بيمارستان، مديريت كل درمان استان تهران و بخش اداري سازمان تأمين اجتماعي (اداره كل تأمين اجتماعي استان تهران) قرار نگرفته و با اين استدلال كه دوره سربازي به استثناي حضور در جبهه هاي حق عليه باطل جزو مشاغل سخت و زيان آور محسوب نمي شود. (اولاً شغل محسوب نمي شود. ثانياً به فرض شغل بودن، سخت و زيان آور نيست) از صدور حكم بازنشستگي اينجانب (پيش از موعد) امتناع نمودند.
اخيراً مدير كل درمان استان تهران سازمان تأمين اجتماعي طي دستورالعمل شماره ۲۳۲۰۲؍۹۷؍۱۹۴- ۹؍۱۰؍۱۳۹۷ دستور عدم محاسبه دوران خدمت سربازي به عنوان سابقه مشاغل سخت و زيان آور را صادر و ابلاغ آن را به تمامي بيمارستان ها، دي كلينيك ها، پلي كلينيك ها و درمانگاه ها و غيره مورد حكم قرار داده است؛ به طوريكه دستورالعمل مذكور به ضرر و ناقض حقوق مكتسبه اينجانب و ساير شهروندان ذيحق مي باشد؛ به دلايل ذيل:
۱- پرستاري ماهيتاً و ذاتاً جزو مشاغل سخت و زيان آور است، صرفنظر از مكان و محل ارائه اين خدمت. نه تنها پرستار وظيفه (در نظام) به لحاظ باليني همان كارهايي را انجام مي دهد كه پرستار بيمارستان هاي غير نظامي، بلكه به علت نوع مجروحيت و صدمات جنگي و مأمورين نظاميان و لزوم مراقبت ها و رسيدگيهاي ويژه از آنها، پرستاري در اين نوع بيمارستان ها طاقت فرساتر مي باشد. آنچه كه سختي و زيان آور بودن پرستاري در بيمارستانهاي نظامي را بيشتر و غير قابل تحمل تر مي نمايد اينست كه پرستار بيمارستانهاي غير نظامي در هفته موظف به ارائه خدمت به مدت ۴۴ ساعت مي باشد در حاليكه در بيمارستان هاي نظامي به علت حاكميت مقررات خشك و آمره نظام (به امر آمر قانوني) پرستاران وظيفه لاجرم به ارائه خدمت، بسيار بيشتر از ۴۴ ساعت و در مواردي غالب دو شيفته محكوم مي باشند.
۲- قانونگذار خدمت سربازي را در مفهوم عام و به معني الاعم جزو مشاغل سخت و زيان آور ندانسته است نه در موارد خاص و استثنايي مثل پرستاري كه موضوعاً، ذاتاً و ماهيتاً سخت و زيان آور است. هر اصلي استثنايي دارد.
۳- در دستورالعمل موضوع خواسته از يك طرف مستنداً به تبصره ۲ ماده ۱۴ قانون كار گذراندن دوره سربازي را در جبهه، سخت و زيان آور دانسته شده است و از طرف ديگر بازنشستگي امثال اينجانب را به جهت اينكه كارمند محسوب مي شويم مشمول قانون كار ندانسته است. سؤال اينست كه چطور مي شود كه از يك قانون واحد دو برداشت متناقض و متعارض شود؟ از يك طرف ما را در بحث سربازي مشمول قانون كار مي دانند و در خصوص بازنشستگي ما را از قانون كار مستثني و خارج مي دارند. آيا اين خلط مبحث، مغالطه كاري و سفسطه نيست؟
۴- در بند ۲ دستورالعمل مذكور سابقه در تأمين اجتماعي را منوط به دريافت مزد در قبال انجام كار و رابطه استخدامي لحاظ كرده و دوره سربازي را فاقد رابطه با نيروهاي مسلح دانسته و ذكر كرده اند دوره سربازي سابقه بيمه اي محسوب نمي شود تا امكان محاسبه آن به عنوان سخت و زيان آور محسوب شود؛ در اينخصوص معروض مي دارد:
اولاً: ما در دوره خدمت از نظام مثل هر سرباز يا افسري حقوق مي گرفتيم (به معني الاخص) اما نه مزد واقعي شغل سخت و طاقت فرساي پرستاري. اتفاقاً عدم دريافت مزد واقعي در خدمت سربازي (به معني مزدي كه عدالتاً و انصافاً ما به ازاي خدمت ارائه شده -چه بسا بيشتر از يك پرستار معمولي- باشد) وصف سخت و زيان آور بودن آنرا دو چندان مي كرد.
ثانياً: بيمه درماني داشتيم.
ثالثاً: اين حرف خلاف واقع است. چون سازمان تأمين اجتماعي ما به التفاوت بيمه سالهاي خدمت سربازي را از ما گرفته است و ۲ سـال خـدمت را به عنوان سابقه قبول كرده است و سابقه پذيرفته شده در احكام حقوقي اينجانب دليل اين مدعا است.
۵- طبق قانون نحوه بازنشستگي جانبازان انقلاب اسلامي و جنگ تحميلي و شاغلين مشاغل سخت و زيان آور؛ شاغل مي تواند در صورتيكه وظايف انجام شغل باعث بروز مشكلات جسمس يا روحي شود با حداقل ۲۰ سال سابقه خدمت درخواست بازنشستگي كند. كه اينجانب به دليل مدارك و پرونده هاي پزشكي پيوست درخواست بازنشستگي دارم كه متأسفانه مورد موافقت مقامات ذيربط قرار نگرفته و از اين حيث نيز بازنشستگي پيش از موعد اينجانب مورد پذيرش واقع نشد. (اينجانب در اين مدت از ناحيه كليه و قلب دچار مشكل جسمي و روحي شده ام)
۶- در آخر مستحضر مي دارد كه اينجانب به علت گذراندن دوره سربازي در حرفه پرستاري از گذراندن دوره طرح كه از مقدمات لازم اشتغال به مشاغل پزشكي و پيراپزشكي است معاف گرديده ام. آيا همين نكته كافي نيست؟ بنا به مراتب مذكور و با عنايت به قوانين و مقررات مربوط و با التفات به سوابق اشتغال اينجانب به شغل سخت و زيان آور پرستاري (۱۸ سال و ۶ ماه در بيمارستان فياض بخش و ۲۰ ماه در بيمارستان امام سجاد (ع) ناجا = مجموعاً بيش از ۲۰ سال) تقاضاي صدور حكم به شرح ستون خواسته را از محضر عالي مقام دارد.”
متن مقرره مورد اعتراض به شرح زير مي باشد:
” رياست محترم بيمارستان …
رياست محترم دي كلينيك؍ پلي كلينيك؍درمانگاه …
موضوع: عدم محاسبه دوران خدمت سربازي به عنوان سابقه مشاغل سخت و زيان آور
سلام عليكم
احتراماً؛ درخصوص احتساب سابقه دوران سربازي در زمره اشتغال در مشاغل سخت و زيان آور به آگاهي مي رساند:
۱- براساس تبصره ۲ ماده ۱۴ قانون كار، آن دسته از بيمه شدگاني كه خدمت نظام وظيفه خود را در جبهه هاي حق عليه باطل نموده يا حضور داوطلبانه در جبهه داشته باشند سوابق خدمتي آنها جزء كارهاي سخت و زيان آور محسوب مي گردد. بنابراين چنانچه همكاري دوران خدمت سربازي خود را در بيمارستان يا مراكز درمـاني به عـنوان پرستار، بهيار و كمك بهيار وظيفه گذرانده است اين سابقه به عنوان مشاغل سخت و زيان آور محسوب نمي شود.
۲- مطابق بند (الف) ماده ۴ قانون تأمين اجتماعي، ايجاد سابقه در صندوق تامين اجتماعي منوط به دريافت مزد يا حقوق در قبال انجام كار و به عبارتي وجود رابطه قراردادي يا استخدامي مي باشد. با توجه به اينكه دوره سربازي افراد مشمول نظام استخدامي خاصي نبوده و فاقد رابطه قراردادي با سازمان نيروهاي مسلح مي باشند در نتيجه اساساً دوره سربازي به عنوان سابقه بيمه اي محسوب نمي شود تا امكان محاسبه آن به عنوان سخت و زيان آور ممكن گردد. از آنجايي كه سازمان تأمين اجتماعي داراي آيين نامه استخدامي خاص مي باشد، كاركنان سازمان از جمله كادر پرستاري رسمي و پيماني مشمول قانون فوق مذكور خواهند شد لذا اين گروه از مشمولين منصرف از قانون كار و بالتبع تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمين اجتماعي و ماده واحده قانون اصلاح تبصره ۲ الحاقي ماده ۷۶ و آيين نامه اجرايي مشاغل سخت و زيان آور مي باشند. مقتضي است دستور فرماييد مراتب به نحو مطلوب جهت بهره برداري به همكاران مشمول اطلاع رساني گردد. مدير كل درمان استان تهران ”
در پاسخ به شكايت مذكور، مدير كل دفتر امور حقوقي و دعاوي سازمان تأمين اجتماعي طي لايحه شماره ۵۴۳۹؍۹۸؍۷۱۰۰-۱۶؍۹؍۱۳۹۸ توضيح داده است كه:
” ۱- شاكي در بخشي از دادخواست تقديمي عنوان داشته كه سوابق ايام خدمت سربازي به عنوان پرستار وظيفه در بيمارستان امام سجاد(ع) ناجا خدمت نموده بعنوان سخت و زيان آور محسوب و با جمع سوابق اشتغال در بيمارستان فياض بخش، تقاضاي ابطال دستور العمل شماره ۲۴۲۰۲/۹۷/۱۹۴-۹/۱۰/۱۳۹۷ مدير كل درمان استان تهران و بازنشستگي درمشاغل سخت را دارد. در اين ارتباط لازم به توضيح است كه استنباط شاكي از بخشنامه معترض عنه صحيح نمي باشد.
۱-۱-تبصره ۲ ماده واحده قانون اصلاح تبصره ماده ۱۴ قانون كار والحاق يك تبصره به آن (مصوب ۳۰/۱/۱۳۸۳)
مقرر نمـوده، آن دسته از بيمه شـدگاني كه مشمـول اصـلاحيه تبصـره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمـين اجتمـاعي مصـوب ۱۴/۷/۱۳۸۰ مجمع تشخيص مصلحت نظام هستند به شرط آن كه خدمت نظام وظيفه خود را در جبهه هاي نبرد حق عليه باطل طي نموده يا حضور داوطلبانه در جبهه داشته باشند سوابق خدمتي آنان جزء كارهاي سخت و زيان آور محسوب مي شود.
و در ادامه ماده ۴ آئين نامه اجرايي قانون اصلاح تبصره ماده ۱۴ قانون كار و الحاق يك تبصره به آن ( مصوب ۸/۴/۱۳۸۴) مقرر داشته، بيمه شدگاني كه در كارهاي سخت و زيان آور اشتغال دارند به شرط آنكه تمام يا قسمتي از خدمت نظام وظيفه خود را در جبهه هاي نبرد حق عليه باطل گذرانده يا حضور داوطلبانه در جبهه داشته باشند سوابق خدمتي آنها بر اساس قانون اصلاح تبصره (۲) الحاقي ماده (۷۶) قانون اصلاح مواد (۷۲) و (۷۷) تبصره ماده (۷۶) قانون تأمين اجتماعي مصوب ۱۳۷۹ به عنوان سوابق اشتغال در كارهاي سخت وزيان آور محسوب ميشود.
بنابراين با توجه به اينكه نامبرده طبق اظهارات خود از تاريخ ۲/۲/۱۳۷۶ لغايت ۲۰/۱۰/۱۳۷۷ به مدت ۲۰ ماه در بيمارستان امام سجاد (ع) به عنوان پرستار وظيفه گذرانده است اين سابقه بنابه دلايل ذيل بعنوان مشاغل سخت وزيان آور محسوب نمي گردد.
اولاً: ماده ۴ قانون تأمين اجتماعي مشمولين اين قانون را احصاء نموده است، كه مطابق بند (الف) ماده ۴ قانون تأمين اجتماعي، ايجاد سابقه در سازمان تأمين اجتماعي منوط به دريافت مزد يا حقوق درقبال انجام كار و به عبارتي وجود رابطه قراردادي يا استخدامي ميباشد. با توجه به اينكه در دوره سربازي افراد مشمول نظام استخدامي خاص نبوده و فاقد رابطه قراردادي با سازمان نيروهاي مسلح مي باشند در نتيجه اساساً دوره سربازي به عنوان سابقه بيمه پردازي محسوب نمي شود تا امكان محاسبه آن به عنوان سخت و زيان آور (پرستار وظيفه) محسوب گردد.
ثانياً: از آنجائيكه سازمان تأمين اجتماعي داراي آئين نامه استخدامي خاص خود مي باشد، كاركنان سازمان تأمين اجتماعي از جمله پرستاران رسمي و پيماني مشمول قانون فوق الذكر خواهـند شد لذا اين گـروه از مشمـولين تأمين اجتماعي به دليل حاكميت قانون خاص، منصرف از قانون كار و بالتبع تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمين اجتماعي و ماده واحده قانون اصلاح تبصره ۲ الحاقي ماده ۷۶ و آئين نامه اجرايي مشاغل سخت و زيان آور مي باشند.
۲- از آنجائيكه سازمان تأمين اجتماعي يك نهاد عمومي غير دولتي با استقلال اداري و مالي است كه به موجب ماده ۱۱۷ قانون مديريت خدمات كشوري از قانون مذكور خارج شده است و داراي آئين نامه استخدامي خاص خود ميباشد، لذا با عنايت به اينكه در قانون تأمين اجتماعي و آئين نامه استخدامي سازمان مقرره اي در خصوص احراز شرايط بازنشستگي پيش از موعد پيش بيني نشده است، ليكن حسب ماده ۱۱۴ قانون تأمين اجتماعي، «ضوابط سني و مدت خدمت براي احتساب مستمري بازنشستگي كاركنان سازمان قبل از موعد مقرر تابع ضوابط و مقررات قانون استخدام كشوري و تغييرات و اصطلاحات بعدي آن خواهد بود.» از آنجائي كه قانون مديريت خدمات كشوري اكنون جايگزين قانون استخدامي كشوري شده است لذا جهت احراز بازنشستگي كاركنان سازمان در صورتي كه پيش از موعد باشد بايستي حسب قانون مزبور اقدام نمود.
حسب تبصره ۱ ماده ۱۰۳ قانون مديريت خدمات كشوري، مقرر گرديده سابقه مذكور در بند (الف) و همچنين شرط سني مزبور در بند (ب) براي متصديان مشاغل سخت و زيان آور و جانبازان و معمولان تا پنج سال كمتر ميباشد و شرط سني براي زنان منظور نمي گردد. بنابراين با توجه به بندهاي (الف و ب) ماده ۱۰۳ قانون مديريت خدمات كشوري، در صورتي كه شاغلين در مشاغل سخت و زيان آور و جانبازان و معولان بيست و پنج سال سابقه پرداخت حق بيمه داشته باشند، زنان بدون لحاظ شرط سني مي توانند بازنشسته شوند كه طي دادنامه شماره ۷۷۹ الي ۷۸۱ مورد تأييد هيأت عمومي ديوان عدالت اداري قرار گرفته است در اين راستا وفق مفاد دادنامه شماره ۷۷۹ الي ۷۸۱ هيأت عمومي ديـوان عدالت اداري، كاركنان سـازمان تأمين اجتماعي بر حسب آئين نامه استخدامي سازمان، از حيث مقررات مربوط به نحوه بازنشستگي مشاغل سخت و زيان آور به دو گروه به شرح ذيل تقسيم مي گردند.
گروه اول: مشمولين آئين نامه استخدامي مذكور، كه تابع مقررات مربوط به دستگاههاي اجرايي براساس ارجاع قانون تأمين اجتماعي مي باشند، لذا مفاد تبصره ۱ ماده ۱۰۳ قانون مديريت خدمات كشوري جهت احراز شرايط بازنشستگي اين گروه از كاركنان حاكم و ملاك عمل مي باشد.
گروه دوم: مشمولين ماده ۲۰ آئين مزبور، كه از شمول آئين نامه خارج و مشمول قانون كار مي باشند و قانون اصلاح تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمين اجتماعي مصوب ۱۳۸۰ در خصوص بازنشستگي آنان حاكم مي باشد.
بنابراين با توجه به مطالب پيشگفت و احكام كارگزيني ضميمه دادخواست، شاكي مستخدم رسمي در زمره مشمولين گروه اول بوده و احراز ۲۵ سال سابقه خدمت قابل قبول جهت بازنشستگي ايشان برابر دادنامه يادشده الزامي ميباشد، لذا به دليل اينكه فاقد ۲۵ سال سابقه خدمت مي باشد بازنشستگي شاكي به استناد ضوابط فوق الذكر امكان پذير نمي باشد. با عنايت به مراتب فوق و اينكه بخشنامه معترض عنه كاملاً منطبق با قوانين و مقررات مربوطه بوده و موارد استنادي شاكي بلا دليل مي باشد.تقاضاي رسيدگي و رد شكايت مطروحه مورد استدعاست.”
در اجراي ماده ۸۴ قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال ۱۳۹۲ پرونده به هيأت تخصصي كار، بيمه و تأمين اجتماعي ديوان عدالت اداري ارجاع مي شود و هيأت مذكور به موجب دادنامه شماره ۹۹۰۹۹۷۰۹۰۶۰۱۰۸۹۷-۵؍۸؍۱۳۹۹ بند ۱ و قسمت دوم بند ۲ مصوبه معترض عنه را قابل ابطال تشخيص نداد و رأي به رد شكايت صادر كرد. رأي مذكور به علت عدم اعتراض از سوي رئيس ديوان عدالت اداري و يا ده نفر از قضات ديوان عدالت اداري قطعيت يافت.
«رسيدگي به قسمت اول بند ۲ مصوبه معترض عنه در دستور كار هيأت عمومي قرار گرفت.»
هيأت عمومي ديـوان عدالت اداري در تاريخ ۵؍۱۲؍۱۳۹۹ با حضور رئيس و معاونين ديوان عدالت اداري و رؤسا و مستشاران و دادرسان شعب ديوان تشكيل شد و پس از بحث و بررسي با اكثـريت آراء به شرح زير به صـدور رأي مبادرت كرده است.
رأي هيأت عمومي
براساس ماده ۳۴ قانون استخدام كشوري اصلاحي مصوب ۱۳۵۷ و ماده ۹۵ قانون تامين اجتماعي مصوب ۱۳۵۴ و تبصره ۱ ماده ۱۴ قانون كار اصلاحي مصوب ۱۳۸۳ مدت خدمت نظام وظيفه شاغلين مشمول قانون كار يا شركت داوطلبانه آنان در جبهه قبل از اشتغال و يا حين اشتغال جزو سوابق خدمتي آنان نزد سازمان تأمين اجتماعي محسوب ميگردد. اعتبار مورد نياز براي اجراي اين قانون از محل دريافت ميانگين حق بيمه دو سال آخر فرد بيمه شده تأمين ميگردد. بنابراين قسمت اول بند ۲ مصوبه معترض عنه كه علي الاطلاق بيان نموده: «اساساً دوره سربازي به عنوان سابقه بيمه اي محسوب نمي شود» مغاير مواد قانوني مذكور و خارج از حدود صلاحيت مرجع صدور آن است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشكيلات و آيين دادرسي ديوان عدالت اداري مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال مي شود.
محمدكاظم بهرامي
رئيس هيأت عمومي ديوان عدالت اداري